Spis treści

RODO obejmuje też najmniejszy sklep

Źródło, na którym opieramy ten poradnik, wskazuje wprost, że obowiązek wdrożenia RODO dotyczy także działalności nierejestrowanej. Sprzedaż z domu przez własną stronę nie zwalnia więc z przepisów. Skala też nie ma znaczenia: RODO obowiązuje firmy niezależnie od liczby pracowników i skali działalności, jeśli przetwarzają dane osobowe. Rozporządzenie działa od 25 maja 2018 roku.

Dane osobowe to każda informacja, która pozwala zidentyfikować konkretną osobę. Weźmy zwykłe zamówienie. W e-commerce należą do nich imię i nazwisko, adres dostawy, e-mail, telefon, dane do faktury oraz historia zamówień. Wystarczy, że klient raz coś kupi, a sklep ma już komplet.

Przetwarzanie to nie tylko „używanie” danych. Obejmuje ono m.in. zbieranie, zapisywanie, przechowywanie, przekazywanie danych i ich przeglądanie w panelu. Tak wygląda to w praktyce:

OperacjaJak wygląda w sklepie
ZbieranieKlient wypełnia formularz zamówienia
Zapisywanie i przechowywanieZamówienie trafia do bazy sklepu
PrzeglądanieOtwierasz zamówienie w panelu, by je spakować
PrzekazywanieDane adresowe trafiają do realizacji zamówienia

Skoro sklep robi to wszystko, pozostaje ustalić jego rolę. Własny sklep internetowy jest administratorem danych klientów, gdy sam decyduje o celach i sposobach ich przetwarzania. Jeśli to Ty wybierasz, po co zbierasz dane i w jakich narzędziach je trzymasz, administratorem jesteś Ty. Od tej roli wynikają kolejne obowiązki, które rozbieramy w następnych częściach poradnika.

Narysuj drogę danych od koszyka

Inwentaryzację zacznij od czterech procesów: zamówień, formularza kontaktowego, newslettera i obsługi wiadomości w mediach społecznościowych. Dla każdego prześledź, skąd dane przychodzą, gdzie lądują i kto je dostaje. Wynik zapisz w rejestrze czynności przetwarzania. Może on zawierać m.in. cel, kategorie osób i danych oraz podstawę prawną.

W mikrofirmie wystarczy zwykły arkusz. Rejestr może mieć taką formę i wskazywać m.in. cel, podstawę, sposób przetwarzania oraz odbiorców danych. Załóż jedną kartę, a w niej jeden wiersz na jeden proces.

Poniżej przykładowe wpisy. To ilustracja układu kolumn, nie gotowa odpowiedź: swoich odbiorców i podstawy sprawdź w realnym sklepie.

ProcesCelOsoby i danePodstawa prawnaSposób przetwarzaniaOdbiorcy
ZamówienieRealizacja i wysyłka zakupuKlienci: imię, adres, e-mail, telefonWykonanie umowyPanel sklepu, faktury w programie księgowymKurier, operator płatności, biuro rachunkowe
Zapis na newsletterWysyłka informacji handlowychSubskrybenci: adres e-mailZgodaNarzędzie do mailinguDostawca narzędzia do mailingu

Jak to zrobić w praktyce:

  1. Przejdź ścieżkę klienta: od formularza w koszyku, przez płatność, po wysyłkę i obsługę po zakupie.
  2. Dopisz wiersze dla formularza kontaktowego i wiadomości z mediów społecznościowych, np. z Messengera.
  3. Przy każdym wierszu wpisz, kto realnie dostaje dane: kurier, księgowa, dostawca poczty.
  4. Puste albo niepewne komórki zaznacz kolorem.

Te zaznaczone pola pokażą luki. Brak podstawy prawnej albo odbiorca, o którym wcześniej nie pomyślałeś, to temat do uzupełnienia w kolejnych krokach.

Jaką podstawę i informację podać?

Wśród obowiązków RODO źródło wymienia podstawę prawną przetwarzania i informowanie klientów. W sklepie oba obowiązki trzeba wiązać z konkretnym celem, a nie z całą bazą klientów. Ten sam adres e-mail może służyć do wysyłki zamówienia i do newslettera. To dwa różne cele i każdy wymaga własnego uzasadnienia.

Dlatego dla każdego procesu z wcześniejszej inwentaryzacji ustal osobno: po co przetwarzasz dane, na jakiej podstawie i jak długo je trzymasz. Zbiorcze „dane klientów” ukrywają różnice. Realizacja zamówienia ma inną podstawę niż marketing, więc nie mieszaj ich w jednym zapisie.

CelPytanie o podstawęPytanie o okres
ZamówienieDlaczego muszę mieć te dane, by sprzedać i wysłać towar?Kiedy sprawa z klientem się kończy?
NewsletterNa czym opieram wysyłkę wiadomości?Co się dzieje, gdy klient rezygnuje?

Klauzula informacyjna powinna wskazywać administratora, cele, podstawę prawną, okres przechowywania i odbiorców danych. Administratorem jest zwykle właściciel sklepu. Odbiorcami mogą być firmy, którym przekazujesz dane, np. w związku z wysyłką czy płatnością. Napisz klauzulę osobno dla zamówienia i dla newslettera, najlepiej przy formularzu, w którym klient podaje dane.

Okres przechowywania wynika z celu. Dane nie powinny leżeć dłużej, niż jest to niezbędne. Nie mamy potwierdzonych danych o konkretnych terminach, więc ich nie podajemy. Zamiast tego zapisz dla każdego celu zasadę opartą na zdarzeniu, które kończy potrzebę przetwarzania. Potem ustaw w sklepie regularne czyszczenie danych po upływie tak określonych okresów.

Dostawcy nie są tylko narzędziami

Hosting, poczta, CRM, platforma e-commerce, płatności i analityka to typowi dostawcy, którym e-sklep może powierzać dane klientów. Dla właściciela to „narzędzia”, ale dla RODO każdy z nich może przetwarzać dane w Twoim imieniu. Wtedy musisz sprawdzić, jaką rolę pełni dostawca i na jakich zasadach współpracujecie.

Rola zależy od tego, kto decyduje. Sklep jest administratorem danych klientów, gdy sam określa cele i sposoby ich przetwarzania. Korzystanie z cudzego systemu tego nie zmienia: za dane klientów odpowiadasz nadal Ty, a dostawca działa na Twoje polecenie. Nie każdy dostawca musi jednak być podwykonawcą, bo część usług ma własne cele przetwarzania. Rolę potwierdzisz w regulaminie lub umowie dostawcy.

DostawcaJakie dane zwykle trafiająUmowa powierzenia
HostingBaza zamówień, konta klientów, logi serweraZwykle tak
PocztaTreść korespondencji, adresy e-mailZwykle tak
CRMDane kontaktowe, historia kontaktów i zakupówZwykle tak
Platforma e-commerceZamówienia, adresy dostaw, dane kontZwykle tak
Operator płatnościDane płatnika, kwota i status transakcjiSprawdź rolę dostawcy w jego dokumentach
AnalitykaIdentyfikatory użytkowników, dane o zachowaniu na stronieSprawdź rolę dostawcy w jego dokumentach

Umowy powierzenia z dostawcami należą do obowiązków wymienionych wśród zadań e-sklepu, razem z dokumentacją. Zbierz je w jednym miejscu, przy każdym dostawcy zapisz, jakie dane mu przekazujesz i w jakim celu. Taki rejestr wynika wprost z inwentaryzacji, którą masz już za sobą.

Zamknij najczęstsze luki

Źródło wymienia trzy przykładowe zagrożenia dla danych: nieuprawniony dostęp do pomieszczenia, ujawnienie haseł i przeniesienie danych na inny nośnik. Od takiej listy zaczyna się analiza ryzyka. Służy ona do wskazania zagrożeń i dobrania środków, które je ograniczają. To proces dopasowany do Twojego sklepu, nie szablon do wypełnienia.

Zestaw każde zagrożenie ze środkiem, który je zmniejsza:

RyzykoMożliwe zabezpieczenie
Obca osoba wchodzi do pomieszczenia z dokumentami lub komputeremBlokada komputera hasłem i niszczenie papierowych dokumentów
Ktoś poznaje hasło do panelu sklepu lub pocztySilne hasła i uwierzytelnianie dwuskładnikowe
Dane trafiają na pendrive lub prywatny dyskUstal, kto może kopiować dane i na jakie nośniki
Znana luka w oprogramowaniuAktualne oprogramowanie

Uwierzytelnianie dwuskładnikowe oznacza, że do logowania potrzebujesz hasła oraz drugiego elementu, na przykład kodu z aplikacji w telefonie. Samo hasło przestaje wtedy wystarczać.

Krótka polityka bezpieczeństwa

Zasady zapisz w jednym dokumencie. Źródło wskazuje trzy obszary, które polityka może obejmować:

  1. Powierzanie danych. Kto może dostać dane klientów i na jakich warunkach.
  2. Postępowanie przy naruszeniach. Kto je zgłasza, komu i co robi jako pierwsze.
  3. Kontrola zabezpieczeń. Kto i jak często sprawdza, czy hasła, aktualizacje i blokady faktycznie działają.

Nie szukaj „jedynego słusznego” wzoru. RODO nie narzuca jednego sposobu wdrożenia, lecz wymaga środków, które zapewniają bezpieczeństwo danych. Dlatego jednoosobowy sklep może opisać te trzy punkty na jednej stronie, o ile wszystkie zapisane w niej środki naprawdę stosuje.

Reaguj na incydent w pięciu krokach

Źródło zaleca spisanie procedury naruszeń, która obejmuje zgłaszanie incydentów, ocenę ryzyka i dokumentowanie zdarzeń. W małym sklepie wystarczy jedna strona. Wyznacz kanał zgłoszeń, na przykład wspólny adres e-mail lub numer telefonu. Wpisz, kto przyjmuje zgłoszenia, i wskaż zastępcę. Pracownik zgłasza od razu, także gdy nie jest pewien, czy to incydent.

W zgłoszeniu zbierz: kto i kiedy zauważył zdarzenie, co się stało, jakich systemów lub nośników dotyczy i jakie dane mogły być widoczne. Źródło podaje przykłady zagrożeń: nieuprawniony dostęp do pomieszczenia, ujawnienie haseł i przeniesienie danych na inny nośnik.

  1. Zabezpiecz dostęp do danych: zmień hasła przejętych kont i odetnij zgubione urządzenie.
  2. Ustal zakres zdarzenia: sprawdź, które systemy, pliki i grupy klientów objęło oraz od kiedy trwało.
  3. Oceń ryzyko dla osób: zweryfikuj, jakie dane wyciekły i co może z nimi zrobić osoba trzecia.
  4. Zapisz ustalenia i działania w karcie incydentu, razem z godzinami i decyzjami.
  5. Sprawdź, co poprawić w zabezpieczeniach, i ustaw osobę oraz termin wdrożenia zmian.

Trzeci krok opiera się na tej samej logice co analiza ryzyka. Ta służy wskazaniu zagrożeń i dobraniu środków, które ryzyko ograniczają.

Wzór karty incydentu

PoleCo wpisać
Data i godzinaKiedy zdarzenie wykryto i kto je zgłosił
OpisCo się stało, jakich danych i systemów dotyczy
Podjęte krokiCo zrobiono, kto to zrobił i kiedy
Wynik ocenyPoziom ryzyka dla osób, uzasadnienie i decyzja
PoprawkiCo zmienić w zabezpieczeniach, kto odpowiada, do kiedy

Karta porządkuje pracę, ale nie zastępuje oceny konkretnego zdarzenia. Samo jej wypełnienie niczego nie rozstrzyga. Zasad i terminów zgłaszania naruszeń organowi nadzorczemu nasze źródło nie podaje. Dlatego ich tu nie opisujemy i radzimy sprawdzić je w przepisach lub u prawnika.

FAQ o RODO w e-sklepie

Czy mały sklep internetowy musi mieć inspektora ochrony danych?

Źródło podaje, że typowy niewielki sklep internetowy zazwyczaj nie musi powoływać inspektora ochrony danych. Inspektor to osoba, która nadzoruje zgodność przetwarzania danych z RODO. Słowo „zazwyczaj” oznacza, że decyduje skala działalności, więc gdy sklep znacznie się rozrasta, sprawdź to ponownie.

Jakie kary za naruszenie RODO są możliwe?

Źródło wymienia kary administracyjne do 10 mln euro lub 2% obrotu oraz do 20 mln euro lub 4% obrotu. To dwa pułapy, a nie dwa cenniki. Nie mamy potwierdzonych danych o tym, które naruszenia podpadają pod który pułap.

Czy każdy błąd w RODO kończy się karą?

Nie. Podane kwoty to górne granice („do”), a nie stawki naliczane automatycznie za każde uchybienie. Nie mamy potwierdzonych danych o tym, jak organ nadzorczy ustala wysokość kary w konkretnych sprawach. Mimo to uporządkowane, spisane zasady przetwarzania danych są najlepszym zabezpieczeniem na wypadek kontroli.

Jak długo można przechowywać dane klienta?

Dane nie powinny być przechowywane dłużej, niż jest to niezbędne. Źródło nie podaje konkretnej liczby miesięcy ani lat, więc nie ma jednego okresu dla całego sklepu. Dla każdej kategorii danych (np. zamówień czy zapisów na newsletter) określ cel przetwarzania. Gdy cel przestaje istnieć, dane usuń.

Źródła

Zobacz też