Pieniądze lubią ciszę, a te przeznaczone na cele polityczne — szczególnie. Prześledziliśmy, jak miliony dolarów z amerykańskich funduszy charytatywnych, korzystając z mechanizmu zapewniającego anonimowość darczyńców, trafiają do organizacji non-profit powiązanych z indyjską, skrajnie prawicową organizacją Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) 1. Śledztwo w publicznych rejestrach finansowych pokazuje, jak legalne narzędzia filantropijne mogą służyć do nieprzejrzystego wspierania ruchów ideologicznych o globalnym zasięgu.

Czym jest RSS i dlaczego budzi kontrowersje

Zanim przejdziemy do analizy przepływów finansowych, należy zrozumieć, czym jest Rashtriya Swayamsevak Sangh. RSS to prawicowa, hinduska organizacja nacjonalistyczna, powszechnie uważana za ideologiczną matkę rządzącej w Indiach partii Bharatiya Janata Party (BJP) 2. Jednym z jej najbardziej znanych zwolenników jest obecny premier Indii, Narendra Modi, który w przeszłości był jej pracownikiem 3.

Organizacja promuje wizję Indii jako narodu hinduskiego, co jest koncepcją budzącą spory zarówno w samych Indiach, jak i na arenie międzynarodowej 4. Historia RSS jest naznaczona kontrowersjami; w przeszłości była trzykrotnie delegalizowana na terenie Indii 5. Jej działalność przyciągnęła również uwagę w Stanach Zjednoczonych. Dwupartyjna amerykańska komisja ds. wolności religijnej wezwała rząd USA do nałożenia sankcji na RSS, wskazując na jej odpowiedzialność za „poważne naruszenia wolności religijnej” 6. Blisko stu amerykańskich polityków z obu partii zobowiązało się nie przyjmować funduszy od podmiotów powiązanych z RSS 7.

Struktura organizacji dodatkowo utrudnia jej analizę. RSS pozostaje niezarejestrowanym podmiotem w Indiach, formalnie nie posiadając członków 8. Sama określa się jako „ciało osób” o wspólnych poglądach ideologicznych 8. Jak zauważa dr Angana P. Chatterji, badaczka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, RSS funkcjonuje bez niezależnego nadzoru nad swoimi zasobami, finansami i działaniami 9. Ta nieprzejrzystość stanowi wyzwanie dla badaczy.

Metoda śledztwa: tropem formularzy podatkowych

Dochodzenie oparto na analizie publicznie dostępnych amerykańskich dokumentów. Podstawowym źródłem informacji były formularze podatkowe 990, które organizacje non-profit w USA muszą co roku składać w urzędzie skarbowym (IRS). Dokumenty te, dostępne online, zawierają szczegółowe dane o przychodach, wydatkach i grantach.

Skupiliśmy się na dwóch amerykańskich organizacjach non-profit, które na podstawie analizy ich stron internetowych, publikacji oraz oświadczeń założycieli, wydają się mieć powiązania z RSS lub wspieranymi przez nią inicjatywami 10. Są to Ekal Vidyalaya Foundation of USA Inc (Ekal USA) oraz Sewa International Inc (Sewa USA) 10. Przeanalizowano ich zeznania podatkowe za lata 2020–2024, szukając wzorców finansowania, a w szczególności grantów pochodzących z tzw. funduszy doradczych darczyńców.

Wzorzec finansowania: DAF jako wehikuł anonimowości

Kluczowym elementem układanki są fundusze doradcze darczyńców, znane jako DAF (Donor-Advised Funds). Jest to popularny w USA instrument filantropijny, pozwalający osobom fizycznym przekazywać darowizny na cele charytatywne i uzyskiwać z tego tytułu ulgi podatkowe 11. Mechanizm działa następująco: darczyńca wpłaca środki na specjalne konto w organizacji sponsorującej DAF (np. Fidelity Charitable, Schwab Charitable). Od tego momentu nie ma już formalnej kontroli nad pieniędzmi, ale może „doradzać”, które organizacje charytatywne powinny otrzymać granty z jego konta 12.

Najważniejszą cechą DAF z perspektywy naszego śledztwa jest anonimowość. Organizacje sponsorujące DAF nie ujawniają tożsamości swoich darczyńców 13. Oznacza to, że organizacja charytatywna otrzymująca grant widzi jako donatora np. Fidelity Charitable, a nie pierwotnego ofiarodawcę. Eksperci, z którymi rozmawiali analitycy Bellingcat, potwierdzają, że granty z DAF podlegają mniejszej kontroli regulacyjnej niż inne formy darowizn 14.

Analiza formularzy 990 wykazała, że w latach 2020–2024 organizacje Ekal USA i Sewa USA otrzymały co najmniej 24,4 miliona dolarów od 34 różnych podmiotów zarządzających funduszami DAF 15. Kwota ta stanowiła aż 20,7% wszystkich darowizn i grantów, jakie te dwie fundacje otrzymały w tym okresie, czyli łącznie 117,8 miliona dolarów 16.

Zidentyfikowano tu wyraźny wzorzec: znacząca część finansowania pochodzi ze źródeł, które gwarantują anonimowość darczyńcom. Co dzieje się z tymi pieniędzmi dalej? Zdecydowana większość jest transferowana poza Stany Zjednoczone. W latach 2020–2024 Ekal USA przekazała 33,7 miliona dolarów w grantach zagranicznych, z czego całość trafiła na projekt Ekal Vidyalaya w Indiach 17. W tym samym czasie Sewa USA zgłosiła 29,7 miliona dolarów w grantach zagranicznych i zaledwie 622 613 dolarów w grantach krajowych 18. Pieniądze zebrane w USA w dużej mierze finansują działalność w regionie Azji Południowej 19.

Powiązania tych organizacji z RSS są udokumentowane. Ekal USA, organizacja z Teksasu, której oficjalną misją jest edukacja dzieci na wiejskich obszarach Indii 20, powstała pod koniec lat 90. jako program Vishwa Hindu Parishad of America (VHPA) 21. VHPA to amerykański odpowiednik indyjskiej organizacji Vishwa Hindu Parishad (VHP) 22, którą strona internetowa RSS opisuje jako inicjatywę mającą na celu „nawrócenie wszystkich, którzy świadomie lub nieświadomie przeszli na obce wyznania” 23. Ponadto, szef RSS, Mohan Bhagwat, od 2014 roku regularnie pojawiał się na wydarzeniach Ekal Vidyalaya w Indiach, promując tę inicjatywę 24.

Co to oznacza: legalne narzędzia, nieprzejrzyste cele

Nasza analiza nie dostarcza dowodów, że pieniądze z DAF bezpośrednio finansowały samą organizację RSS 25. Pokazuje jednak, że trafiły one do podmiotów, które wydają się mieć z nią wyraźne i długotrwałe powiązania 25. Mechanizm DAF, stworzony w celu ułatwienia działalności charytatywnej, staje się w tym kontekście narzędziem do nieprzejrzystego transferu znacznych sum na rzecz organizacji związanych z kontrowersyjnym ruchem polityczno-ideologicznym.

Umożliwia to anonimowe wspieranie agendy, która w USA spotyka się z krytyką ze strony polityków i organizacji praw człowieka. Darczyńcy mogą w ten sposób unikać publicznej kontroli i potencjalnych konsekwencji wizerunkowych, jednocześnie zasilając finansowo siatkę organizacji, których działalność w Indiach jest przedmiotem poważnych oskarżeń.

Kontekst dla Polski: lekcja o transparentności

Choć sprawa dotyczy Indii i USA, płynie z niej uniwersalna lekcja na temat finansowania organizacji pozarządowych i ruchów ideologicznych. W Polsce również obserwujemy polaryzację polityczną i działalność organizacji o skrajnych poglądach, które często poszukują finansowania z zagranicy. Historia ta pokazuje, jak ważne jest istnienie mechanizmów zapewniających przejrzystość finansową w trzecim sektorze.

Każdy system, który pozwala na anonimowe przekazywanie dużych sum, może zostać wykorzystany do wspierania agend politycznych, które niekoniecznie są zbieżne z interesem publicznym. Dla polskich regulatorów i opinii publicznej jest to sygnał, by z uwagą przyglądać się źródłom finansowania organizacji, zwłaszcza tych, które aktywnie uczestniczą w debacie publicznej i próbują kształtować politykę.

Otwarte pytania

Śledztwo, oparte na publicznych danych, nie jest w stanie odpowiedzieć na wszystkie pytania. Pozostawiono kilka z nich otwartych, jako punkty wyjścia do dalszych badań dla dziennikarzy i analityków:

  • Kim są anonimowi darczyńcy, którzy za pośrednictwem DAF przekazali ponad 24 miliony dolarów na rzecz Ekal USA i Sewa USA?
  • Czy organizacje sponsorujące DAF, takie jak Fidelity Charitable, są świadome ideologicznych powiązań beneficjentów grantów, które rekomendują ich klienci?
  • Jaka jest dokładna natura operacyjnych i finansowych relacji między amerykańskimi fundacjami a ich indyjskimi partnerami oraz samą RSS?
  • Czy podobne mechanizmy finansowania są wykorzystywane do wspierania innych globalnych ruchów nacjonalistycznych lub religijnych?

Źródła

Zobacz też

Przypisy

  1. Amerykańskie organizacje non-profit, których założyciele lub organizacje były powiązane z indyjską Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) lub inicjatywami przez nią popieranymi, otrzymały miliony dolarów w ostatnich latach za pośrednictwem grantów umożliwiających anonimowość darczyńców. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  2. Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) jest powszechnie uważana za ideologicznego rodzica rządzącej w Indiach partii Bharatiya Janata Party (BJP). — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  3. Premier Indii Narendra Modi, były pracownik RSS, jest jednym z jej najbardziej znanych zwolenników. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  4. Wizja Indii jako narodu hinduskiego, promowana przez RSS, jest kontrowersyjna zarówno w kraju, jak i za granicą. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  5. RSS była wcześniej trzykrotnie zakazana w Indiach. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  6. Dwupartyjna komisja USA ds. wolności religijnej wezwała rząd USA do nałożenia sankcji na RSS za jej odpowiedzialność i tolerancję poważnych naruszeń wolności religijnej. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  7. Prawie stu amerykańskich polityków, zarówno Demokratów, jak i Republikanów, zobowiązało się ostatnio nie przyjmować funduszy od podmiotów powiązanych z RSS. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  8. RSS pozostaje niezarejestrowanym podmiotem w Indiach i nie posiada formalnego członkostwa, twierdząc, że jest “ciałem osób” o wspólnych poglądach ideologicznych. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩ ↩2

  9. Dr Angana P Chatterji, antropolog i badaczka studiów południowoazjatyckich na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, stwierdziła, że RSS funkcjonuje bez niezależnego nadzoru nad swoimi zasobami, finansami, wpływami i działaniami. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  10. Bellingcat zidentyfikował dwie amerykańskie organizacje non-profit, Ekal Vidyalaya Foundation of USA Inc (Ekal USA) i Sewa International Inc (Sewa USA), które wydają się mieć powiązania z RSS lub organizacjami z nią związanymi. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩ ↩2

  11. Fundusze doradcze (DAF) to powszechne narzędzia dla osób w USA, które chcą przekazywać darowizny na cele charytatywne, jednocześnie otrzymując ulgi podatkowe. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  12. Darczyńcy DAF nie kontrolują pieniędzy po ich przekazaniu, ale mogą doradzać, do których organizacji charytatywnych ostatecznie trafią środki. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  13. Organizacje sponsorujące DAF nie ujawniają tożsamości swoich darczyńców, a darczyńcy mogą pozostać anonimowi. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  14. Eksperci twierdzą, że granty DAF podlegają mniejszej kontroli regulacyjnej niż inne darowizny charytatywne. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  15. Analiza formularzy 990 (zeznań podatkowych) z lat 2020-2024 wykazała, że Ekal USA i Sewa USA otrzymały co najmniej 24,4 miliona dolarów od 34 organizacji zarządzających funduszami doradczymi (DAF). — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  16. Kwota 24,4 miliona dolarów stanowi 20,7% z łącznej kwoty 117,8 miliona dolarów, którą te organizacje zgłosiły jako otrzymane darowizny i granty w tym okresie. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  17. Ekal USA przekazała 33,7 miliona dolarów w grantach zagranicznych, z czego wszystko trafiło na projekt Ekal Vidyalaya w Indiach, w latach 2020-2024. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  18. Sewa USA zgłosiła 29,7 miliona dolarów w grantach zagranicznych i 622 613 dolarów w grantach krajowych w tym samym okresie (2020-2024). — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  19. Zdecydowana większość pieniędzy wydanych przez Ekal USA i Sewa USA na granty dla innych organizacji lub osób fizycznych trafiła do Indii lub regionu Azji Południowej, a nie do USA. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  20. Ekal USA to organizacja non-profit z Houston w Teksasie, której misją jest zapewnienie bezpłatnej edukacji podstawowej i opieki zdrowotnej dzieciom w odległych i wiejskich Indiach. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  21. Ekal USA powstała pod koniec lat 90. jako program Vishwa Hindu Parishad of America (VHPA). — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  22. VHPA ma siedzibę w USA, natomiast podobnie nazwana Vishwa Hindu Parishad (VHP) znajduje się w Indiach. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  23. Strona internetowa RSS podaje, że VHP została uruchomiona w celu zorganizowania Hindusów i “nawrócenia wszystkich, którzy świadomie lub nieświadomie przeszli na obce wyznania i teraz pragną powrócić do hinduizmu”. — bellingcat.com ↩

  24. Szef RSS Mohan Bhagwat pojawiał się na wielu wydarzeniach Ekal Vidyalaya w Indiach, promując tę inicjatywę od 2014 roku, ostatnio w maju. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩

  25. Nie ma dowodów na to, że granty DAF finansowały RSS, a jedynie, że trafiły do organizacji, które wydają się mieć powiązania z RSS. — bellingcat.com › dafs india rss donations ↩ ↩2