Przez 373 lata szyfr szkockiego arystokraty Thomasa Urquharta opierał się próbom złamania 1. Kryptolodzy, historycy i amatorzy zagadek bezskutecznie mierzyli się z dwiema linijkami 64 cyfr, ukrytymi w traktacie z 1653 roku 2 3. Aż do teraz. Nowy model sztucznej inteligencji, Claude Fable 5.1, potrzebował zaledwie 44 minut, by odczytać ukrytą wiadomość 4. Okazała się nią rojalistyczna modlitwa do króla Karola II 5.

Jak AI złamało szyfr

Przeanalizujemy, jak doszło do jednego z najbardziej spektakularnych przełomów w historii amatorskiej kryptografii. Skupimy się na Cyphral Distich — tak nazwano szyfr Urquharta 1 — i zrekonstruujemy proces, który pozwolił sztucznej inteligencji rozwiązać zagadkę uznawaną za niemożliwą 6. Zrozumiemy nie tylko co odkryto, ale przede wszystkim jak to zrobiono i co to oznacza dla analizy danych z otwartych źródeł (OSINT).

Metoda analizy

Nasze dochodzenie opiera się wyłącznie na publicznie dostępnych raportach i artykułach technologicznych, które opisały to wydarzenie 4 1 2. Korelujemy informacje z kilku niezależnych źródeł, by zbudować spójny obraz sytuacji. Nie mieliśmy bezpośredniego dostępu do modelu AI ani oryginalnych materiałów badawczych. Analizujemy i syntetyzujemy to, co zostało już opublikowane, pokazując krok po kroku, jak z pozornie niepowiązanych faktów wyłania się rozwiązanie.

Szyfr Urquharta

Trop prowadzi do XVII-wiecznej Szkocji. W 1653 roku pisarz i arystokrata Thomas Urquhart publikuje traktat zatytułowany „Logopandecteision, czyli Wprowadzenie do Języka Uniwersalnego” 7 3. Na jego ostatnich stronach ukrywa zagadkę: dwie linie po 32 liczby każda, łącznie 64 cyfry 8 9. Szyfr, nazwany Cyphral Distich, przez wieki pozostaje nierozwiązany 10.

Jego sława rośnie z każdą dekadą. Historyczny kryptograf Klaus Schmeh umieszcza go na swojej liście 50 najsłynniejszych nierozwiązanych szyfrów 11. Pierwsza udokumentowana próba złamania kodu pochodzi z 1899 roku 12, ale, podobnie jak kolejne, kończy się niepowodzeniem. Klasyczne metody, takie jak analiza częstotliwości liter czy proste podstawienie, okazują się bezużyteczne 13. Zagadka przez ponad 370 lat opiera się ludzkiej pomysłowości 10.

Przełom następuje za sprawą modelu AI Claude Fable 5.1, stworzonego przez firmę Anthropic 1. Procesem jego użycia do złamania szyfru kierował Geby Jaff z Vals AI 14. Modelowi przedstawiono jedynie sekwencję 64 liczb. Bez żadnych dodatkowych wskazówek, po przetworzeniu 176 000 tokenów, w zaledwie 44 minuty, AI znalazło rozwiązanie 14 15.

Okazało się, że kluczem nie jest skomplikowany algorytm, ale sama książka 16. Urquhart przed szyfrem umieścił 32 numerowane „życzenia”, które nazwał „Proquiritations” 17. Model AI odkrył, że liczby w szyfrze nie są częścią schematu kryptograficznego, a prostą instrukcją 18. Każda z 64 liczb wskazywała, które słowo należy wybrać z odpowiadającego mu życzenia. Po wybraniu 64 słów, ich pierwsze litery utworzyły ukrytą wiadomość 19.

Odszyfrowany tekst to rymowany dwuwiersz będący rojalistyczną modlitwą 20: „O Boże, wspieraj króla Karola II i uczyń go najwyższym władcą tej ziemi” 19.

Znaczenie odkrycia

Złamanie Cyphral Distich w 44 minuty 4 to coś więcej niż ciekawostka historyczna. To demonstracja siły modeli językowych w zadaniach, które wymagają jednoczesnego rozumienia kontekstu, testowania hipotez i przeszukiwania ogromnych zbiorów danych 21. Tradycyjne metody kryptograficzne zawiodły, ponieważ szyfr Urquharta nie był problemem matematycznym, a literackim — rodzajem zaawansowanej steganografii. Kluczem nie była matematyka, lecz sama książka 16.

Sztuczna inteligencja wygrała, ponieważ potrafiła „przeczytać” i przetworzyć cały tekst traktatu, a następnie przetestować hipotezę, że liczby odnoszą się do jego treści. To pokazuje fundamentalną zmianę: od łamania kodów do interpretowania kontekstu na masową skalę. Modele te nie „myślą” w ludzkim sensie, ale ich zdolność do przetwarzania języka naturalnego i kojarzenia wzorców w skali niemożliwej dla człowieka otwiera nowe możliwości analityczne.

Polski kontekst

Choć historia dotyczy XVII-wiecznej Szkocji, technologia, która doprowadziła do przełomu, ma bezpośrednie przełożenie na polskie realia. Historia kryptografii w Polsce, z Enigmą na czele, uczy nas, jak kluczowe jest wyprzedzanie możliwości przeciwnika. Dziś polem bitwy staje się informacja w otwartych źródłach.

Zdolność AI do analizowania tysięcy dokumentów, postów w mediach społecznościowych czy publicznych rejestrów w poszukiwaniu ukrytych wzorców i zakodowanych wiadomości to narzędzie o ogromnym potencjale. Dla polskich służb, analityków OSINT i firm zajmujących się cyberbezpieczeństwem oznacza to konieczność adaptacji. Narzędzia oparte na AI mogą stać się standardem w wykrywaniu subtelnych kampanii dezinformacyjnych lub ukrytych kanałów komunikacji grup przestępczych. W Polsce, gdzie dezinformacja i cyberataki są realnym zagrożeniem, wykorzystanie AI do analizy otwartych źródeł może znacząco wzmocnić bezpieczeństwo narodowe.

Pytania bez odpowiedzi

Mimo sukcesu w rozszyfrowaniu wiadomości, kilka pytań pozostaje bez odpowiedzi. Nasze śledztwo zatrzymuje się w tym miejscu, otwierając pole do dalszych badań.

  • Jaka była prawdziwa motywacja Thomasa Urquharta? Czy stworzył szyfr jako manifestację lojalności wobec króla, intelektualną zabawę, czy może praktyczną demonstrację swojego projektu „języka uniwersalnego” 7?
  • Czy w jego dziełach lub pismach innych autorów z epoki mogą kryć się podobne, nierozpoznane dotąd zagadki?
  • Jakie są granice tej technologii? Czy model taki jak Claude Fable 5.1 poradziłby sobie z bardziej złożonymi, wielowarstwowymi szyframi, takimi jak Manuskrypt Wojnicza?
  • Źródła wspominają o firmie Vals AI prowadzącej proces 14, ale nie precyzują jej relacji z Anthropic, twórcą modelu. Czy była to standardowa usługa API, czy głębsza współpraca badawcza? Ten wątek wymaga dalszego zbadania.

Źródła

Zobacz też

Przypisy

  1. Anthropic zaprezentował Claude Fable 5.1, a nowa wersja zajęła zaledwie 44 minuty na złamanie Cyphral Distich, szyfru Thomasa Urquharta, który był uważany za nierozwiązywalną zagadkę przez 373 lata. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Model Claude Fable 5.1 firmy Anthropic złamał XVII-wieczny szyfr szkockiego autora Thomasa Urquharta w 44 minuty, łamiąc kod, który od 1653 roku wprawiał w zakłopotanie kryptologów. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩ ↩2

  3. Badacze postanowili złamać szyfr Urquharta, Cyphral Distich, ukryty na ostatnich stronach jego traktatu Logopandecteision z 1653 roku. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩ ↩2

  4. Claude Fable 5.1 złamał 370-letni szyfr w czterdzieści cztery minuty. — osintsights.com › ai deciphers 370 year old cipher in minutes ↩ ↩2 ↩3

  5. Ukryty tekst okazał się rojalistyczną modlitwą do króla Karola II, skompilowaną przy użyciu technik indeksowania z własnej książki Urquharta. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  6. Cyphral Distich od dawna znajdował się wśród najbardziej znanych nierozwiązanych zagadek kryptograficznych. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩

  7. Zagadka pojawiła się po raz pierwszy w traktacie Logopandecteision, czyli Wprowadzeniu do Języka Uniwersalnego. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩ ↩2

  8. Szyfr był 28. na liście najbardziej tajemniczych szyfrów ludzkości i składał się z dwóch linii po 32 liczby każda, co dawało łącznie 64 cyfry. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩

  9. Wszystkie informacje wejściowe dla zagadki składały się z dwóch linii po 32 liczby. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  10. Szyfr był opisywany jedynie przez swój wiek – około 370 lat – i fakt, że opierał się rozwiązaniu aż do wysiłku Claude Fable 5.1. — osintsights.com › ai deciphers 370 year old cipher in minutes ↩ ↩2

  11. Historyczny kryptograf Klaus Schmeh umieścił ten dwuwiersz na swojej liście 50 najsłynniejszych zaszyfrowanych wiadomości, o których nikt nie wie. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  12. Kryptolodzy szukali rozwiązania tej sekwencji przez ponad sto lat, a pierwsza odnotowana próba złamania pochodzi z 1899 roku. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  13. Poprzednie próby rozwiązania tej zagadki opierały się na analizie częstotliwości i podstawieniu, ale żadna z nich nie zadziałała. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  14. Procesem kierował Geby Jaff z Vals AI, który poinformował, że model zużył 176 000 tokenów, nie otrzymując żadnych wskazówek. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩ ↩2 ↩3

  15. Czas 44 minut jest podany jako mierzalna metryka wydajności. — osintsights.com › ai deciphers 370 year old cipher in minutes ↩

  16. Okazało się, że kluczem jest sama książka, a nie żadne zewnętrzne litery. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩ ↩2

  17. Urquhart wydrukował 32 numerowane życzenia przed szyfrem, które nazwał Proquiritations, a każda liczba reprezentowała tylko jedno słowo z odpowiadającego życzenia. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  18. Według interpretacji Fable 5.1, liczby nie były częścią skomplikowanego schematu kryptograficznego, lecz prostym zestawem instrukcji: każda z nich wskazywała, które słowo wybrać z odpowiadającego życzenia. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩

  19. Po wybraniu 64 słów, ich pierwsze litery tworzyły ukrytą wiadomość: „O Boże, wspieraj króla Karola II i uczyń go najwyższym władcą tej ziemi”. — vgtimes.com › 166170 anthropic launches fable 5.1 and it crush… ↩ ↩2

  20. Pierwsze litery każdego słowa tworzą rymowany dwuwiersz, rojalistyczną modlitwę proszącą Boga o wsparcie króla Karola II i uczynienie go najwyższym władcą ziemi. — aroged.com › claudes fable 5 1 model cracked the code that cr… ↩

  21. Autor łączy ten sukces z argumentem, że AI jest dobra w zadaniach wymagających dużo wyszukiwania i testowania. — osintsights.com › ai deciphers 370 year old cipher in minutes ↩